Της Ελένης Θεοχάρους

Όπως έχω πει πολλές φορές, οι πολίτες του Η.Β έχουν μετανιώσει για την απόφαση τους να εγκαταλείψουν την ΕΕ αλλά η διαδικασία των διαπραγματεύσεων εξόδου συνεχίζεται, σκληρή και επίπονη.

Και βεβαίως το Brexit επηρεάζει άμεσα και την Κύπρο, όχι μόνο λόγω των χιλιάδων Κυπρίων που ζουν στο ΗΒ και των πολλών Βρετανών που ζουν στην Κύπρο, αλλά κυρίως λόγω της παρουσίας του καρκινώματος των Βρετανικών βάσεων στο νησί.  Είναι γνωστό πως συσσωρευμένα λάθη του παρελθόντος από Κυπριακής πλευρά και λάθη στην ερμηνεία και εφαρμογή της  Συνθήκης Εγκαθίδρυσης,  άφησαν το έδαφος των Βάσεων εκτός ΕΕ. Μην ξεχνάμε ότι με γνωμάτευση του πρώην Γενικούς Εισαγγελέως Αλέκου Μαρκίδη αλλά και άλλων, υποστηριζόταν ότι οι Βάσεις είναι κυρίαρχες. Με κρατική δηλαδή κυριαρχία και οιονεί οντότητα.

Υπήρχε βεβαίως και η αντίθετη άποψη που εκφράστηκε πλειστάκις από τον πρώην Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα Λουκή Λουκαϊδη, που υπογράμμιζε τεκμηριωμένα ότι οι Βάσεις δεν έχουν κρατική αλλά συμβατική κυριαρχία. Ότι δηλαδή οι εξουσίες τους καθορίζοντας ρητώς από τις συνθήκες και δεν επεκτείνονται συνολικά σε εξουσίες που ασκεί ένα κράτος.

Θυμίζω ότι στο Άρθρο 1 της Συνθήκης Εγκαθιδρύσεως (1960) υπάρχει καταγεγραμμένη αναφορά που καθορίζει ότι οι βάσεις παραμένουν στην κυριαρχία του ΗΒ και τα δικαιώματα της πρώην αποικιοκρατικής χώρας καθορίζονται  στο Παράρτημα Β της συνθήκης, όπου δεν αναφέρεται καθόλου ο όρος “κυρίαρχες βάσεις”. Επιτρέπεται μόνο η χρήση, ο έλεγχος και η προστασία και άμυνα του χώρου των βάσεων.

Συνεπώς το καθεστώς των βάσεων σε καμμιά περίπτωση δεν τις καθιστά κυρίαρχες.

Όταν η Βρετανία προσχώρησε το 1973 στην ΕΟΚ με την ανακοίνωση περί των “Κυρίαρχων Βάσεων» δήλωσε ότι οι διατάξεις της Συνθήκης της Ρώμης (1957) δεν θα εφαρμόζονταν στις περιοχές των βάσεων, κατά συνέπεια δεν θα αποτελούσαν ευρωπαϊκό έδαφος και δεν θα εφαρμοζόταν σε αυτές το κοινοτικό κεκτημένο.  Με την ίδια δήλωση, η Βρετανία όριζε ότι το καθεστώς των βάσεων θα επανακαθοριζόταν σε περίπτωση ενδεχόμενης συμφωνίας μεταξύ της ΕΟΚ και της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Κάτι που δεν έγινε ποτέ.

Με την έξοδο της Βρετανίας από την ΕΕ, προέκυψε ζήτημα, για το καθεστώς των Κυπρίων και άλλων Ευρωπαίων πολιτών που ζουν μονίμως στις Βάσεις και για τους τρόπους με τους οποίους  θα διεξάγεται το εμπόριο μεταξύ των βάσεων και της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το ζήτημα τουτο ηγέρθη διότι το ΗΒ θα είναι εκτός ΕΕ, και εφόσον οι Βάσεις είναι Βρετανικό έδαφος και αυτές θα είναι εκτός ΕΕ. Αυτό άλλωστε είχε αποδεχθεί με την ένταξη της στην ΕΕ, η Κυπριακή Δημοκρατία στην βάση του εγγράφου Μαρκίδη – Παπαζώη.

Στις πρόσφατες διαπραγματεύσεις για το Brexit, θα έπρεπε η ΚΔ να απαιτήσει όπως οι Βάσει περιληφθούν στην ΕΕ .

Αλλά ουδέν έγινε εν προκειμένω στις διαβουλεύσεις διότι  η χώρα μας έχει δεσμευθεί πως το  έδαφος των βάσεων ανήκει στην Βρετανία.

Τώρα συμφωνήθηκε το εξής: Να συνεχίσουν οι Ευρωπαίοι πολίτες των Βάσεων να έχουν όπως και οι λοιποί Κύπριοι το καθεστώς του Ευρωπαίου πολίτη και να εφαρμόζεται η τελωνειακή ένωση, που σημαίνει ελεύθερη διακίνηση προϊόντων, με διατήρηση του δικαιώματος προσφυγής ακόμη και στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο του Λουξεμβούργου. Σημαντικό είναι επίσης ότι  τόσο η ΕΕ όσο και η Βρετανία αναγνωρίζουν ότι οι Βάσεις δεν έχουν τελωνεία και ότι το εμπόριο πρέπει να διεξάγεται μόνο μέσα από τα νόμιμα λιμάνια και αεροδρόμια της Κυπριακής Δημοκρατίας. Δηλαδή αφ΄ ενός αποκλείεται το εμπόριο μέσω κατεχομένων,

-εκτός των περιπτώσεων του κανονισμού για την Πράσινη Γραμμή- και αφετέρου καθίσταται σαφές ότι η κυριαρχία των Βάσεων δεν είναι κρατική αλλά συμβατική. Αυτό προκύπτει άλλωστε και από το γεγονός ότι για τις περπατήσεις επιβάλλεται η εκ των προτέρων άδεια της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Εμείς θα θέλαμε να ήταν το έδαφος των Βάσεων, έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας και της ΕΕ, όμως, τα λάθη του παρελθόντος ακόμη μας κατατρύχουν.

Εντούτοις, δεν είναι αργά για να μας προβληματίσει το καθεστώς των Βάσεων  για να μπορέσουμε να διορθώσουμε ζητήματα όπως η κυριαρχίας τους, και να αποφευχθούν πλάνες χειρότερες από την πρώτη σε περίπτωση επίλυσης του Κυπριακού.

Βεβαίως, η ιδανική και δίκαιη λύση είναι να επιστρέφουν τα εδάφη των Βάσεων στην Δημοκρατία και να φύγουν οριστικά οι Βρετανοί από το νησί μας.